“इलाज के नाम पर जब भरोसा बेचा जाता है, तो घाव शरीर पर नहीं, आत्मा पर लगते हैं।”
ਕੋਵੈਂਟਰੀ ਦਾ “Radioactive Roti” ਪ੍ਰਯੋਗ: ਪੰਜਾਬੀ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਧੋਖਾ
ਸਾਲ 1969 ਵਿੱਚ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਕੋਵੈਂਟਰੀ (Coventry) ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ Experiment ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਜ ਮੈਡੀਕਲ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਗਲਤੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸਨੂੰ ‘Radioactive Roti’ ਸਟੱਡੀ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੀਆਂ ਮਾਸੂਮ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਦੱਸੇ ਇੱਕ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।
ਕੀ ਸੀ ਇਹ ਪੂਰਾ ਮਾਮਲਾ? ਉਸ ਸਮੇਂ ਯੂਕੇ ਦੀ Medical Research Council (MRC) ਇਹ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਵਿੱਚ Iron (ਲੋਹੇ) ਦੀ ਕਮੀ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਖੋਜ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੋਵੈਂਟਰੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੀਆਂ ਲਗਭਗ 21 ਪੰਜਾਬੀ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਚੁਣਿਆ। ਇਹ ਉਹ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਸਨ ਜੋ ਨਵੀਆਂ-ਨਵੀਆਂ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਇੰਗਲੈਂਡ ਗਈਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸੀ।
ਕਿਵੇਂ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਧੋਖਾ? ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿਹਤ ਠੀਕ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇੱਕ “Special Diet” ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਰੋਜ਼ ਸਵੇਰੇ ਇੱਕ ਵੈਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਆਉਂਦੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਲਈ ਇੱਕ ਤਾਜ਼ਾ ਚਪਾਤੀ (ਰੋਟੀ) ਦੇ ਕੇ ਜਾਂਦੀ। ਪਰ ਸੱਚਾਈ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਉਸ ਰੋਟੀ ਵਿੱਚ Iron-59 ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ Radioactive Isotope ਮਿਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਿਸਰਚ ਸੈਂਟਰ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ, ਜਿੱਥੇ Machine ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ Radiation ਚੈੱਕ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ Consent ਲੈਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਗਿਆ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹਨ। ਰਿਸਰਚ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਦਾ ਫ਼ਾਇਦਾ ਚੁੱਕਿਆ। 1995 ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਇੱਕ Documentary ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਸੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਹੰਗਾਮਾ ਮਚ ਗਿਆ।
ਅੱਜ ਵੀ ਕੋਵੈਂਟਰੀ ਦੀਆਂ ਇਹ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ ਇਨਸਾਫ਼ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਨਾਮ 'ਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਨਾਲ ਖਿਲਵਾੜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
यदि आपको लगता है की ऐसा नहीं हुआ होगा तो चैट gpt से पूछिए, या यहाँ भी देख सकते हैं।